/  Bookbox  /  Bookbox статија

Што е точно тоа „креативно“ пишување?

Во францускиот може да се направи разлика помеѓу ecrivain – некој кој пишува „креативни“ текстови, како романописец или поет, и icrivant – некој кој запишува факти, како банкарски службеник или полицаец кој пишува извештај за некој криминален случај. Но каков писател е филозофот? Би можеле да речеме дека филозофот е професионален писател чии текстови можат […]

Во францускиот може да се направи разлика помеѓу ecrivain – некој кој пишува „креативни“ текстови, како романописец или поет, и icrivant – некој кој запишува факти, како банкарски службеник или полицаец кој пишува извештај за некој криминален случај. Но каков писател е филозофот? Би можеле да речеме дека филозофот е професионален писател чии текстови можат да се резимираат или да се прераскажат со други зборови не губејќи ја смислата, додека текстовите на креативните писатели не можат во потполност да се преведат или да се парафразираат. Иако е тешко да се преведуваат поезија и романи, 90% од читателите во светот ја имаат прочитано „Војна и мир“ или „Дон Кихот“ во превод; а сметам дека преведениот Толстој е поверен на оригиналот отколку кој и да е англиски превод на Хајдегер или на Лакан. Дали тоа значи дека Лакан е „покреативен“ од Сервантес?

Оваа разлика не може секогаш да се изрази во смисла на општествената функција на дадениот текст.

Текстовите на Галилеј имаат секако големо филозофско и научно значење, но во италијанските средни училишта тие се учат како примери на убаво креативно пишување – како стилски ремек-дела.

Да претпоставиме дека сте библиотекар и дека одлучувате таканаречените креативни текстови да ги ставите во просторијата А, а таканаречените научни во просторија Б. Дали Ајштајновите есеи би ги категоризирале заедно со Едисоновите писма до мецените, а „О, Сузана!“ со Хамлет?

Некои велат дека „некреативните“ писатели како Лине и Дарвин сакале да пренесат информации за китови или мајмуни, додека Мелвил, пишувајќи за белиот кит, и Бероуз, раскажувајќи за Тарзан, господарот на џунглата, се преправале дека ја зборуваат вистината, а всушност измислувале непостоечки китови и мајмуни, воопшто не интересирајќи се за вистинските. Можеме ли да тврдиме дека Мелвил, кажувајќи ја приказната за непостоечкиот кит немал намера да соопшти каква и да е вистина за животот и смртта, или за човечката гордост и тврдоглавост?

Проблематично е да се дефинира како „креативен“ писател некој кој едноставно ни кажува нешта спротивни на стварноста. Птоломеј неточно зборувал за движењето на Земјата. Дали заради тоа треба да тврдиме дека бил покреативен од Кеплер?

Разликата повеќе се наоѓа во спротивставените начини на кои писателите можат да одговорат на толкувањето на нивните текстови. Кога на некој филозоф, научник или критичар на уметноста некој би му рекол: „Си го напишал тоа и тоа“, тој секогаш би можел да возврати: „Погрешно си го разбрал мојот текст. Го кажувам токму спротивното“. Но кога некој критичар би понудил марксистичко толкување на делото „Во потрага по загубеното време“ – на пример дека на врвот на кризата на декадентната буржоазија целосната посветеност на царството на сеќавањето неминовно го изолирала уметникот од општеството – Пруст би можел да биде незадоволен со таквата интерпретација, но би имал потешкотии да ја побие.

Ова се случува, и тука можеме да ја воочиме вистинската разлика помеѓу креативното и научното пишување, затоа што во теорискиот есеј човек обично сака да докаже некоја особена теза или да даде одговор на некој специфичен проблем. Но во песна или во роман сака да го претстави животот со сите недоследности кои го следат. Сака да изнесе низа противречности, правејќи ги очигледни и остри. Креативните писатели бараат од своите читатели да се обидат да најдат решение: тие не нудат дефинитивни формули (освен сладникавите и сентиментални писатели, кои настојуваат да понудат евтина утеха). Заради тоа велам дека романописецот може понекогаш да го каже она што филозофот не може.

Умберто Еко

Види и: Букбокс читанка за „Две култури“ од Ч. П. Сноу

Речник

Најчитани

Што е точно тоа „креативно“ пишување?

Во францускиот може да се направи разлика помеѓу ecrivain – некој кој пишува „креативни“ текстови, како романописец или поет, и icrivant – некој кој запишува факти, како банкарски службеник или полицаец кој пишува извештај...